Mỏ khí bị phong tỏa ở Poltava đe dọa sản lượng trong nước và nhập khẩu mùa đông của Ukraine

Việc phát triển khu vực dầu khí Zhukivska đang bị đình trệ, và hiệp hội ngành nói rằng điều đó khiến Ukraine mất khoản đầu tư không thể thay thế giữa thời chiến. Mỗi mét khối không khai thác trong nước đều phải mua ở nước ngoài bằng ngoại tệ mạnh.

Việc phong tỏa phát triển khu vực dầu khí Zhukivska ở vùng Poltava đang tước đi của Ukraine khoản đầu tư sống còn vào khai thác khí trong nước ngay giữa cuộc chiến, theo ông Artem Petrenko, giám đốc Hiệp hội các công ty khai thác khí Ukraine. Ông cho rằng kiểu đình trệ nhân tạo này phục vụ lợi ích của quốc gia đang tấn công hệ thống năng lượng Ukraine, và hậu quả sẽ vượt xa phạm vi một giấy phép.

Bối cảnh rất quan trọng. Poltava là lõi của hoạt động khai thác khí trên đất liền của Ukraine và suốt tháng 9 đã hứng các đòn tấn công trực tiếp, trong đó có vụ phá hủy một cơ sở của Naftogaz ngày 22 tháng 9. Điều ngành này phàn nàn là sản lượng đang bị bóp nghẹt từ hai phía cùng lúc: tên lửa ở một bên, cản trở hành chính ở bên kia. Cái thứ nhất nằm ngoài tầm kiểm soát của bất kỳ ai ở Kyiv. Cái thứ hai thì không.

Phép tính rất phũ phàng, và chính nó biến đây thành câu chuyện tài chính chứ không chỉ là năng lượng. Khí khai thác trong nước là khí rẻ nhất mà Ukraine có, bởi chi phí của nó đúng bằng chi phí bơm lên. Mọi khối lượng không được sản xuất trong nước đều phải mua ở nước ngoài theo giá các trung tâm giao dịch châu Âu, cộng phí vận chuyển, và thanh toán bằng ngoại tệ mạnh. Khoản tiền đó rút ra từ ngân sách và dự trữ vốn đã gánh chi tiêu quốc phòng. Vì thế một mỏ bị phong tỏa không phải tranh chấp địa phương, mà là một đòi hỏi thêm về ngoại tệ vào thời điểm tệ nhất trong năm.

Với các hộ gia đình, cơ chế chạy qua hai kênh. Thứ nhất là biểu giá, được nhà nước giữ thấp hơn chi phí khí nhập khẩu. Thứ hai là khoản trợ cấp bù vào chênh lệch, tức tiền công không được tiêu vào việc khác. Khi lượng nhập khẩu tăng, khoảng cách đó nới rộng, và áp lực lộ ra hoặc dưới dạng hóa đơn cao hơn về sau, hoặc dưới dạng lỗ hổng ngân sách lớn hơn ngay bây giờ. Đỉnh tiêu thụ rơi vào tháng Giêng, nhưng việc mua và bơm vào kho, vốn quyết định cả mùa đông, diễn ra trước đó nhiều tháng.

Còn một tác động chậm hơn và tai hại hơn lên đầu tư. Một giếng khí là cam kết vốn nhiều năm, hoàn vốn trong cả thập kỷ. Nhà đầu tư nhìn vào Ukraine đã tính sẵn rủi ro chiến tranh, các đòn tên lửa và khả năng hạ tầng bị phá hủy. Thứ họ khó định giá là rủi ro một giấy phép đã cấp có thể bị đóng băng bằng con đường hành chính. Vốn không đòi hỏi một quốc gia an toàn. Nó đòi hỏi luật chơi có thể dự đoán, và cảm giác thiếu vắng điều đó làm đắt thêm mọi vòng đấu thầu giấy phép trong tương lai, chứ không riêng lần này.

Từ đây có ba điều đáng theo dõi. Lệnh phong tỏa Zhukivska có được gỡ trước khi mùa sưởi thực sự bắt đầu hay không. Mức dự trữ trong kho có đi đúng quỹ đạo để vượt qua mùa đông mà không phải mua khẩn cấp hay không. Và các phiên đấu giá giấy phép kế tiếp có thu hút được nhà thầu nghiêm túc hay chỉ mang tính hình thức. Gộp lại, chúng sẽ cho thấy khai thác trong nước là tài sản chiến lược mà nhà nước thực sự bảo vệ, hay là nguồn lực đang mất đi cùng lúc theo hai cách.